 |
| Thế hệ trẻ tiếp nối giấc mơ giữ văn hóa Tày ở làng du lịch Thái Hải. Ảnh: Lê Nga |
Giữa thực tế khắc nghiệt khi nhiều không gian văn hóa truyền thống đang dần bị thu hẹp bởi quá trình hiện đại hóa và đô thị hóa, bản làng Thái Hải lại là một ngoại lệ hiếm hoi - nơi văn hóa dân tộc Tày không chỉ được bảo tồn, mà còn được nuôi dưỡng và thực hành mỗi ngày trong chính đời sống cộng đồng.
Tinh thần đoàn kết hiếm thấy
Hơn 20 năm trước, bà Nguyễn Thị Thanh Hải, hiện là trưởng làng Thái Hải, đã bắt đầu một hành trình không giống ai. Bà lặng lẽ tìm về Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa (tỉnh Thái Nguyên), gõ cửa từng gia đình người Tày để xin mua lại những ngôi nhà sàn cổ.
Bà muốn xây dựng một cộng đồng cùng chung tay gìn giữ văn hóa dân tộc Tày. Vì thế, từ những nếp nhà sàn được dựng lại giữa vùng đất còn hoang sơ ở Tân Cương, tỉnh Thái Nguyên vào cuối năm 2003, một cộng đồng dần hình thành với một tinh thần sống đoàn kết hiếm thấy.
“Ăn chung nồi, tiền chung túi” là “kim chỉ nam” trong lối sống của người dân ở bản làng Thái Hải. Đây cũng là điểm độc đáo hiếm thấy ở một cộng đồng du lịch tại Việt Nam.
Phát triển du lịch là một trong những hoạt động kinh tế chính của làng Thái Hải. Tuy nhiên, du lịch tại đây không được xem là mục tiêu tối thượng, mà là phương tiện để duy trì đời sống cộng đồng và nuôi dưỡng văn hóa Tày một cách tự nhiên. Không đánh đổi bản sắc là nguyên tắc xuyên suốt của bản làng Thái Hải.
Thay vì chạy theo số lượng du khách, làng tập trung xây dựng các hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống thực của người Tày như ngâm chân thảo dược, cầu vàng - cầu bạc... Các lễ hội truyền thống như lễ hội Lồng tồng, lễ Biết ơn, lễ Cúng Mụ không chỉ dành riêng cho người dân trong làng mà còn trở thành dịp để du khách cùng tham gia.
Ẩm thực cũng là một điểm nhấn không thể bỏ qua của Thái Hải. Hiện nay, bản làng lưu giữ hơn 100 món ăn đặc trưng của đồng bào Tày, từ khâu nhục, cá chép om mẻ đến nộm hoa chuối rừng, xôi ngũ sắc hay các loại bánh truyền thống. Mỗi món ăn tại đây tựa như một câu chuyện kể về tập quán, tri thức và lối sống của cộng đồng, được truyền từ đời này sang đời khác như một di sản độc đáo.
Bà Lê Thị Nga, Phó làng Thái Hải, cho hay: “Chúng tôi mong muốn du khách thực sự cảm nhận và hòa mình vào văn hóa bản địa, bắt đầu từ những câu hát Then, những giai điệu sống động từ đàn Tính đến những hoạt động đi sâu hơn vào văn hóa của người Tày như làm cỗ én truyền thống chuẩn bị cho các ngày lễ, làm vòng dây ngũ sắc cầu may, hay làm quả còn để đi hội”.
“Trong năm mới, chúng tôi muốn tổ chức thêm những ngày trải nghiệm dài hơn cho du khách để họ có thể cảm nhận chiều sâu đời sống tinh thần của người Tày. Chúng tôi tuy đến từ nhiều dân tộc khác nhau như: Tày, Nùng, Dao, Kinh... và nhiều tỉnh thành như Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Phú Thọ nhưng luôn cùng nhau bảo tồn và phát triển văn hóa Tày một cách thuần khiết nhất”, bà Nga nói thêm.
 |
| Người dân làng Thái Hải làm bánh trứng kiến trong ngày 3 tháng 3 Âm lịch hàng năm. Ảnh: Lê Nga |
Tiếp nối giữ hồn văn hóa
Một trong những yếu tố làm nên sức sống bền bỉ của làng Thái Hải là sự tiếp nối của thế hệ trẻ. Chị Trần Thị Thùy Linh, giáo viên mầm non tại làng, là người dân tộc Kinh nhưng đã cùng gia đình gắn bó với làng gần 20 năm.
Tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chị quyết định trở về làng giảng dạy cho khoảng 20 em nhỏ là con cháu trong làng. Các em được học theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời được chú trọng học tiếng Anh, học hát Then, chơi đàn Tính, trải nghiệm các công việc của làng trong dịp lễ, Tết.
Việc học gắn liền với đời sống giúp các em lớn lên cùng văn hóa một cách tự nhiên. Không chỉ là giáo viên, chị Linh còn là cầu nối giữa các thế hệ, truyền cho trẻ nhỏ niềm tự hào và tình yêu với bản sắc văn hóa Tày.
Chị kể lại: “Ngày đầu trở về làng, tôi còn ít hiểu biết về văn hóa Tày. Nhưng từng ngày qua, khi được bác trưởng làng chia sẻ câu chuyện, tâm sự và niềm đam mê với văn hóa, tình yêu ấy cứ ngấm dần vào tôi một cách tự nhiên. Từ đó, tôi luôn mong muốn sau khi học xong sẽ trở về, chăm sóc các em nhỏ và góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống quý báu này”.
Cũng lựa chọn là người trở về làng, chị Thúy An là một gương mặt tiêu biểu khác của lớp trẻ Thái Hải. Từ những năm còn học phổ thông, chị đã theo bố lên làng trồng cây, dựng nhà và lưu giữ trong ký ức những hình ảnh sơ khai của bản làng.
Được định hướng học tiếng Anh, chị tốt nghiệp Trường Ngoại ngữ - Đại học Thái Nguyên và trở về làng làm việc từ năm 2016. Hiện nay, chị vừa giảng dạy tiếng Anh cho trẻ em và người lớn, vừa trực tiếp đón tiếp các đoàn khách quốc tế, hỗ trợ truyền thông và kết nối làng Thái Hải với các đối tác nước ngoài.
“Quyết định ở lại làng đến với tôi rất tự nhiên,” chị An chia sẻ, coi việc gắn bó và cống hiến cho cộng đồng là một phần cuộc sống.
Sự lựa chọn ở lại của những người trẻ như chị Linh, chị An cho thấy Thái Hải không chỉ là nơi lưu giữ ký ức văn hóa, mà còn là một cộng đồng sống động, có khả năng tự tái tạo và tiếp nối. Bản làng này vẫn bền bỉ chứng minh rằng, văn hóa truyền thống có thể tồn tại, nếu được đặt vào đúng đời sống của cộng đồng.
