 |
| Cá niên nướng, đặc sản Quảng Ngãi. Ảnh: Vân Anh |
Cá niên còn được đồng bào dân tộc thiểu số người Hrê gọi là Cai-lin, trong khi người Cor gọi là Ca-da-lết hay Jia-liếc. Loài cá này phân bố chủ yếu ở các con sông, suối vùng miền núi, nơi dòng nước trong lành và chảy mạnh quanh năm.
Cá niên thường sống theo bầy, tập trung nhiều ở những vùng nước sâu dọc các con sông, suối đầu nguồn. Tuy nhiên, “địa bàn” ưa thích nhất của chúng lại là khu vực chân thác, ghềnh đá, đặc biệt là nơi bọt nước tung trắng xóa, dòng chảy cuộn xiết.
Dù có khả năng bơi ngược dòng nước mạnh, cá niên hầu như không vượt thác. Thức ăn chủ yếu của chúng là rêu và các loài sinh vật nhỏ bám trên ghềnh đá. Cá niên có kích thước khá khiêm tốn, trung bình chỉ nhỉnh hơn ngón tay cái người lớn. Tuy nhiên, tại một số vùng núi như Trà Bồng, Sơn Tây (Quảng Ngãi), nhiều con cá niên được đánh bắt có kích cỡ lớn hơn, đạt khoảng 2-3 ngón tay.
Ban ngày, cá niên rất nhanh nhẹn và khôn khéo, lại sinh sống ở khu vực hiểm trở nên rất khó đánh bắt. Khi màn đêm buông xuống, chúng di chuyển chậm hơn, đây cũng là thời điểm người dân địa phương dùng đèn soi để săn bắt.
Hiện nay, giá cá niên đặc sản dao động từ 450.000 - 500.000 đồng/kg, trở thành một trong những món ăn “đắt xắt ra miếng” của vùng núi Quảng Ngãi.
Cá niên có thể chế biến thành nhiều món như nấu canh, luộc, chiên giòn, kho, nấu với nghệ hay làm gỏi… nhưng được đánh giá ngon nhất vẫn là nướng trui.
Cá niên nướng không cần tẩm ướp cầu kỳ. Chỉ cần rửa sạch, xiên dọc thân cá bằng que tre vót nhọn rồi nướng trên bếp than hồng, trở đều tay để cá chín từ trong ra ngoài, lớp da bên ngoài vàng óng, giòn rụm. Khi cá chín, mùi thơm lan tỏa quyến rũ.
Thưởng thức cá niên nướng, thực khách có thể cầm nguyên con còn nóng hổi, chấm muối ớt, cảm nhận trọn vẹn vị ngọt của thịt cá, béo, bùi, dai nhẹ, xen lẫn chút đăng đắng đặc trưng từ ruột, một hương vị vừa mộc mạc, vừa khó quên của núi rừng.
