 |
| Cá bống sông Trà kho tiêu của người Quảng Ngãi. Ảnh: Ý Yên |
Thiên nhiên ưu đãi ban tặng cho sông Trà Khúc nhiều sản vật đồng quê, trong đó cá bống sông Trà là loài thủy sản mà hầu như người Quảng Ngãi nào cũng biết, cũng từng một lần nếm qua.
Những người dân sống dọc đôi bờ sông Trà Khúc kể rằng, dù con sông dài ngót nghét 140 km, nhưng cá bống ngon nhất lại tập trung ở đoạn chừng 20 km, từ xã Tịnh Giang cũ (nay là xã Trường Giang) đến Tịnh An cũ (nay là phường Trương Quang Trọng).
Đoạn sông này nước chảy hiền hòa, không xiết, tạo điều kiện cho cá sinh trưởng, thịt mềm mà vẫn chắc, vị lại thơm rất riêng. Để “săn” được loại cá bống này, cư dân ven sông thường dùng ống tre thả dọc theo dòng nước. Khi nhấc ống lên, dốc ra, cá vẫn còn sống, quẫy nhẹ trong tay, giữ trọn sự tươi ngon của sông nước.
 |
| Cá bống sông Trà. Ảnh: Nguyên Khoa |
Cá bống trên sông Trà có nhiều loại: cá bống cát, cá bống cằn, cá bống dô, cá bống găm, cá bống hang… Nhưng để kho tiêu ngon nhất, người dân thường chọn cá bống cát và cá bống cằn, loại nhỏ cỡ đầu ngón tay hoặc nhỏ hơn. Hai loại này thịt chắc nịch, xương nhỏ và mềm, khi kho lên vừa bùi vừa thấm gia vị.
Cá bống kho tiêu là món ăn dân dã, vị đậm đà đến mức ai đi xa vùng quê xứ Quảng cũng nhớ. Cá sau khi làm sạch được ướp với nước mắm ngon, tiêu, ớt, hành, tỏi và một chút đường. Những nguyên liệu quen thuộc của bếp quê, khi hòa quyện lại tạo nên hương vị khó quên.
Điểm làm nên “linh hồn” của nồi cá bống kho chính là nước màu được thắng từ đường, tạo nên sắc nâu cánh gián óng ả cùng vị ngọt thanh rất tự nhiên. Nồi cá được đặt trên bếp lửa nhỏ, kho liu riu trong nhiều giờ. Lửa càng đều, cá càng săn lại, gia vị thấm sâu vào từng thớ thịt. Đến khi nước kho sánh lại, quện quanh từng con cá, mùi thơm của tiêu và nước mắm bốc lên, lan cả gian bếp.
Một nồi cá bống kho đúng điệu phải khô ráo, thịt không bấy nát, vị mặn - ngọt hài hòa, cay nhẹ nơi đầu lưỡi. Gắp một con cá ăn với cơm trắng nóng hổi hay cháo trắng thanh đạm trong những ngày mưa, vị ngon như lan từ đầu lưỡi trôi xuống tận đáy lòng. Với nhiều người Quảng Ngãi xa xứ, đó không chỉ là món ăn, mà còn là hương vị của quê nhà, của những bữa cơm đầm ấm bên gia đình, giản dị mà khó quên.
Cũng bởi hương vị không lẫn vào đâu được ấy, mà người Quảng Ngãi mới có câu ca dao truyền miệng rằng: “Anh đi anh nhớ quê nhà/ Nhớ con cá bống sông Trà kho tiêu”.
