Tiếp nối thế hệ giữ lửa làng nghề
Với tuổi đời hơn 2 thế kỷ, nghề làm bánh tráng Thuận Hưng đã trải qua những thăng trầm, với sự nối tiếp của nhiều thế hệ làm nghề và giữ nghề. Trong đó, có bà Nguyễn Thị Bư (71 tuổi, phường Thuận Hưng, TP Cần Thơ) - người đã dành gần 40 năm cuộc đời chỉ để thực hiện những vòng xoay đều đặn trên mặt lò tráng.
 |
| Bà Bư gắn bó với nghề làm bánh tráng đã gần 40 năm. Ảnh: Mỹ Ly |
Bà Bư tâm sự, nghề này như hơi thở, như dòng máu chảy trong người từ thuở cha truyền con nối. Với bà Bư, mỗi chiếc bánh là một tác phẩm nghệ thuật, mỏng manh nhưng chứa đựng cả tấm lòng của người làm nghề. “Cực lắm, nhưng vui. Từ 1 - 2 giờ sáng là phải lục đục dậy nhóm lò. Làm nghề này là làm bạn với bóng đêm, để kịp khi mặt trời ló dạng là có bánh đi phơi ngay cho được nắng”, bà Bư chia sẻ.
Theo bà Bư, kỹ thuật làm bánh thủ công ở Thuận Hưng là một quy trình đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Gạo phải là loại ngon, được ngâm sạch sẽ, xay mịn, sau đó qua nhiều công đoạn lóng bột. Bí quyết nằm ở cách pha bột và nêm nếm gia vị sao cho chiếc bánh khi ra lò có độ dai, mùi thơm đặc trưng của gạo và vị đậm đà vừa phải. Đặc biệt, nghề tráng bánh thủ công phụ thuộc hoàn toàn vào “ông trời”. Nắng to thì bánh mau khô, còn nắng yếu thì phải phơi lâu hơn.
 |
| Kỹ thuật làm bánh thủ công ở Thuận Hưng là một quy trình đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Ảnh: Mỹ Ly |
Dù nhọc nhằn, nhưng chiếc bánh tráng mỏng manh ấy chính là “nồi cơm” nuôi sống cả gia đình bà Bư suốt mấy thập kỷ qua. Nếu nắng tốt, tráng bánh nhiều, bà có thể kiếm được từ 400.000 - 500.000 đồng/ngày.
“Gia đình tôi không ruộng vườn, chỉ bám vào lò bánh này mà nuôi các con ăn học, đứa nào cũng ổn định. Nói thật, làm 5 công ruộng chưa chắc bằng nghề này đâu. Mai mốt không còn sức, tôi cũng phải truyền lại cho con cháu, hoặc thuê người về chỉ dạy để cái nghề này không bị thất truyền”, bà Bư tâm sự.
Luồng gió công nghệ
Cách lò bánh của bà Bư không xa, nhịp sản xuất tại hộ chị Văn Thi Thơ (phường Thuận Hưng) lại mang một âm hưởng khác - âm hưởng của sự chuyển mình hiện đại.
Gắn bó với nghề gần 15 năm kể từ khi về làm dâu, chị Thơ đã chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục của làng nghề khi máy móc đang dần được áp dụng vào sản xuất, góp phần giữ lửa cho một Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
 |
| Người dân tại làng nghề bánh tráng Thuận Hưng đã sử dụng máy móc vào một số công đoạn sản xuất. Ảnh: Mỹ Ly |
Trước đây, gia đình chị Thơ cũng làm thủ công, nhưng khi nhu cầu thị trường tăng vọt, sức người không còn đáp ứng nổi những đơn hàng lớn đi khắp các tỉnh miền Tây. Do đó, khi được hỗ trợ vốn vay từ địa phương, gia đình chị Thơ đã mạnh dạn đầu tư máy tráng bánh và vỉ phơi. Có máy móc, tốc độ sản xuất nhanh hơn, sản lượng tăng cao mà lại đỡ tốn công sức.
Tuy nhiên, điều đáng quý nhất là dù chuyển sang làm máy, chị Thơ vẫn giữ vẹn nguyên "cái hồn" của bánh tráng Thuận Hưng. Bí quyết nằm ở khâu pha bột tự xay và nêm nếm gia vị nguyên chất. Chiếc bánh được tráng bằng máy khi ra lò vẫn đảm bảo độ béo, thơm, vừa ăn, đáp ứng được yêu cầu của cả những thực khách khó tính.
Sự kết hợp giữa máy móc và kinh nghiệm làm nghề đã tạo nên một "cuộc cách mạng" thực sự về năng suất. Nếu hai vợ chồng cùng làm, nắng tốt, mỗi ngày có thể thu nhập từ 600.000 - 700.000 đồng. Vào cao điểm vụ Tết, khi nhu cầu tăng cao, thu nhập 1 triệu đồng mỗi ngày là chuyện hoàn toàn nằm trong tầm tay.
Sự xuất hiện của máy móc không làm mất đi tính kế thừa. Chị Thơ vẫn hàng ngày dạy bảo con cái cách làm bánh, để các con hiểu rằng dù công nghệ có hiện đại đến đâu, giá trị cốt lõi vẫn nằm ở tình yêu với nghề truyền thống. “Mình làm được thì mình dạy con từ từ. Tụi nó đi học về cũng phụ giúp một tay, để chúng biết quý hạt gạo, biết trân trọng cái nghề của cha ông", chị Thơ chia sẻ.
Đặc biệt, từ khi nghề làm bánh tráng Thuận Hưng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, chị Thơ cảm nhận rõ rệt sức mua ngày một tăng dần. Danh hiệu ấy không chỉ là lời khẳng định cho giá trị của nghề truyền thống mà còn giúp chiếc bánh tráng có chỗ đứng vững chắc hơn trên thị trường.
Bước ngoặc Di sản
UBND phường Thuận Hưng cho biết, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng hiện có khoảng 57 hộ sản xuất thường xuyên, tạo việc làm cho hàng trăm lao động tại chỗ. Trước khi nghề làm bánh tráng Thuận Hưng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2023, làng vẫn duy trì sản xuất, nhưng gặp nhiều biến động vì chưa có sự định hướng nhất định.
Ví dụ như thị trường tiêu thụ thu hẹp do cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp; Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, tách rời, chưa có nhãn hiệu tập thể và nhất là người trẻ có xu hướng rời quê, dẫn đến thiếu lao động kế nghiệp. Thế nhưng, cột mốc Di sản đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng, đưa làng nghề bước sang giai đoạn được bảo tồn và phát triển một cách có định hướng.
 |
|
|
| Ngoài sản xuất, địa phương định hướng sẽ phát triển du lịch tại làng nghề làm bánh tráng Thuận Hưng trong thời gian tới. Ảnh: Mỹ Ly |
Ông Bùi Cửu Long - Phó Chủ tịch UBND phường Thuận Hưng - đặt nhiều kỳ vọng vào tương lai của làng nghề: “Danh hiệu này đã khơi dậy niềm tự hào và ý thức giữ nghề trong mỗi người dân ở Thuận Hưng. Đồng thời, giúp làng nghề có thêm nguồn lực từ các chương trình hỗ trợ, mở ra hướng phát triển bền vững”.
Với lợi thế đó, chính quyền địa phương đã quan tâm hơn và nhanh chóng triển khai các chính sách hỗ trợ vốn, cải tạo hạ tầng đường giao thông để việc phơi bánh, vận chuyển được thuận lợi. Ngoài ra, địa phương cũng hỗ trợ người dân đăng ký nhãn hiệu tập thể “Bánh tráng Thuận Hưng - Cần Thơ”; kết nối với doanh nghiệp, siêu thị để sản phẩm của làng nghề vươn ra thị trường.
Không chỉ dừng lại ở sản xuất, UBND phường Thuận Hưng cũng xác định, định hướng 5 đến 10 năm tới của làng nghề bánh tráng Thuận Hưng là kết hợp bảo tồn tinh hoa truyền thống với phát triển kinh tế, du lịch và công nghệ hiện đại, hướng đến mô hình “làng nghề di sản - du lịch xanh - thương hiệu mạnh” của TP Cần Thơ.
Để thực hiện điều đó, sự liên kết “ba nhà” (Nhà nước - người dân - doanh nghiệp) đang được thắt chặt. Người dân sẽ tiếp tục giữ lửa nghề, ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng. Doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối, đồng hành cùng làng nghề phát triển mô hình du lịch trải nghiệm, tổ chức tour “Một ngày làm nghệ nhân bánh tráng”, kết hợp ẩm thực và văn hóa địa phương.
Ở góc độ chính quyền địa phương, ông Long khẳng định, UBND phường sẽ định hướng, tạo môi trường thuận lợi nhất để làng nghề phát triển bền vững, như hoàn thiện quy hoạch phát triển làng nghề gắn với du lịch, đầu tư hạ tầng, hệ thống điện - nước, khu phơi và trưng bày sản phẩm; Phối hợp với các sở, ngành xây dựng chương trình bảo tồn di sản sống, đào tạo nghề cho thanh niên, tôn vinh nghệ nhân, quảng bá thương hiệu; Đưa nghề làm bánh tráng vào giáo dục văn hóa địa phương, giúp thế hệ trẻ thêm tự hào và kế thừa truyền thống quê hương.
“Nếu được định hướng tốt, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng không chỉ là niềm tự hào của người dân Cần Thơ, mà còn được kỳ vọng là điểm đến văn hóa - du lịch hấp dẫn trong vùng đồng bằng sông Cửu Long”, ông Long nhấn mạnh.
